Görme Engelli Kadın Milli Futbol Takımı’nın gol yemeden Avrupa şampiyonu olmasının ardından görme engelliler futbolu da merak konusu oldu. Sahada topu göremeyen sporcuların pas, orta ve şutu nasıl yaptığı, takım arkadaşlarını nasıl bulduğu ve kalecinin görüp görmediği en çok aratılan sorular arasına girdi. Peki, görme engelliler nasıl futbol oynuyor? İşte Uluslararası Görme Engelliler Spor Federasyonu (IBSA) kurallarına göre merak edilenler…
Görme Engelli Kadın Milli Futbol Takımı, İstanbul’da düzenlenen 2026 IBSA B1 Kadınlar Avrupa Şampiyonası’nda finalde Polonya’yı 2-0 yenerek tarihinde ilk kez Avrupa şampiyonu oldu. Turnuvayı kalesinde gol görmeden tamamlayan milli takımın başarısı, birçok kişinin daha önce yakından tanımadığı bir spor dalını da gündeme taşıdı. Görme engelliler futbolu, Uluslararası Görme Engelliler Spor Federasyonu’nun (IBSA) belirlediği kurallarla oynanıyor ve 2004’ten bu yana Paralimpik Oyunları programında yer alıyor.
GÖRME ENGELLİLER NASIL FUTBOL OYNUYOR?
Görme engelliler futbolu, sesle oynanan bir futbol. Oyuncular topun yerini, içindeki ses düzeneği sayesinde; takım arkadaşlarının ve rakiplerinin yerini ise seslenmeleri sayesinde buluyor. Sahanın kenarları ise top dışarı çıkmasın diye boydan boya panellerle çevrili.
Maçlar, kalecilerle birlikte beşer kişilik takımlar arasında oynanıyor. Her takımda 4 saha oyuncusu ve 1 kaleci bulunuyor.
TOP NASIL FARK EDİLİYOR?
Görme engelliler futbolunda kullanılan topun içinde, top yuvarlandığında ya da havada döndüğünde ses çıkaran bir düzenek bulunuyor. Oyuncular bu sesi takip ederek topun nerede olduğunu ve hangi yöne gittiğini anlıyor. IBSA kurallarına göre topun çevresi 60-62 santimetre, ağırlığı 510-540 gram arasında olmak zorunda.
Topun sesinin duyulabilmesi için seyircilerden de sessiz olmaları isteniyor. Kurallara göre hakem, sahanın çevresinde sessizlik sağlanmasından sorumlu. Taraftarlar genellikle yalnızca gol olduğunda tezahürat yapıyor.
OYUNCULAR TAKIM ARKADAŞLARINI NASIL BULUYOR?
Oyuncular birbirlerini sesle buluyor. Pas verecek oyuncu, takım arkadaşının sesinin geldiği yöne göre topu yönlendiriyor. Topu isteyen oyuncu da konumunu belli etmek için seslenerek arkadaşına yerini gösteriyor.
Rakibe doğru giden oyuncu için ise özel bir kural var. Topa sahip rakibe ya da topa doğru hareket eden oyuncunun, açıkça ve zamanında “voy” (İspanyolca “geliyorum”) ya da benzeri bir kelime söylemesi zorunlu. Böylece top kendisindeki oyuncu, gelen rakibi fark edip yön değiştirebiliyor. “Voy” demeden topa giden oyuncunun takımı aleyhine direkt serbest vuruş veriliyor. Bu kural, çarpışmaları ve sakatlıkları önlemek için konuldu.
PAS, ORTA VE ŞUT NASIL ÇEKİLİYOR?
Oyuncular, kendi başlarına kalenin yerini göremediği için sahadaki üç rehberden yardım alıyor. Saha üçe bölünüyor ve her bölümde farklı bir kişi oyunculara sesle yön veriyor:
Savunma bölgesinde kaleci, takım arkadaşlarını yönlendiriyor. Orta bölgede teknik direktör, kenar çizgisinden oyunculara talimat veriyor. Hücum bölgesinde ise rakip kalenin arkasında duran rehber (guide) devreye giriyor.
Kale arkasındaki rehber, hücum eden oyuncuya kalenin nerede olduğunu, mesafeyi ve açıyı sesle tarif ediyor. Oyuncu şutunu bu yönlendirmeye ve topun sesine göre çekiyor. Pas ve ortalarda da oyuncular, arkadaşının sesi ile rehberin ve teknik direktörün talimatlarını birlikte kullanıyor.
Sahanın iki uzun kenarındaki paneller de oyunculara yardımcı oluyor. Oyuncular bu panellere dokunarak sahadaki yerlerini anlayabiliyor; top da panellerden sekerek oyunda kalıyor.
GÖRME ENGELLİLER FUTBOLUNDA KALECİ GÖRÜYOR MU?
Evet. Görme engelliler futbolunda kaleci tam görebilen ya da az gören (B2 veya B3 kategorisinde) biri olabiliyor. Ancak kalecinin hareket alanı sınırlı: Kaleci, kalesinin önündeki yaklaşık 5,82 metre genişliğinde ve 2 metre derinliğindeki alanın dışına çıkamıyor. Kaleci bu alanın içinden hem topu kurtarıyor hem de savunmadaki takım arkadaşlarını sesle yönlendiriyor.
OYUNCULARIN GÖZLERİ NEDEN KAPATILIYOR?
Saha oyuncularının hepsi, iki gözüne göz bandı takıyor ve üzerine dolgulu, ışık geçirmeyen bir maske takıyor. Böylece ışık algısı olan oyuncularla tamamen görmeyen oyuncular eşit koşullarda oynuyor. Oyun sırasında hakemin izni olmadan maskesine kasıtlı olarak dokunan oyuncunun takımı aleyhine endirekt serbest vuruş kararı veriliyor.
Kadınlar ve erkekler arasında bu noktada bir fark var. IBSA kurallarına göre erkeklerde saha oyuncularının tamamen görme engelli (B1) olması gerekirken, kadınlarda B1’in yanı sıra az gören B2 ve B3 kategorisindeki sporcular da oynayabiliyor. Ancak maskeler sayesinde sahada herkes aynı koşulda oynuyor.
GÖRME ENGELLİLER FUTBOLU KURALLARI NELER?
IBSA’nın kural kitabına göre görme engelliler futbolunun temel kuralları şöyle:
Saha: 38-42 metre uzunluğunda, 20 metre genişliğinde. Kenarlarda 1 ile 1,20 metre yüksekliğinde paneller bulunuyor. Kale: İç genişliği 3,66 metre, yüksekliği 2,14 metre. Süre: Maç 20’şer dakikalık iki devreden oluşuyor. Faul, oyuncu değişikliği, sakatlık ve duran toplarda süre durduruluyor. Devre arası en fazla 10 dakika. Her takımın her devrede 1 dakikalık bir mola hakkı var. Penaltı: Penaltı noktası kaleye 6 metre uzaklıkta. Takım faulü: Bir takım bir devrede 5. faulünü yaptığında, rakip takım 8 metreden baraj olmadan çift penaltı kullanıyor. Taç: Top panellerin üzerinden dışarı çıkarsa, topa son dokunan oyuncunun rakibi lehine taç atışı yapılıyor; taç atışından doğrudan gol olmuyor.
TÜRKİYE’DE GÖRME ENGELLİLER FUTBOLU
Türkiye’de görme engelliler futbolu, Türkiye Görme Engelliler Spor Federasyonu çatısı altında yürütülüyor. Görme Engelli Kadın Milli Futbol Takımı bu yıl şampiyon oldu.
Yorumlar