Meşe palamudu, deri sanayisinde kullanılan valekse dönüşüyor. Türkiye’de 2023 yılında 2 bin 220 ton üretim gerçekleştirildi. Orman köylülerinin topladığı ürünün ihracatı ülke ekonomisine milyonlarca dolar kazandırıyor.
Sonbaharda meşe ağaçlarının altında biriken palamutlar, Türkiye’de deri fabrikalarına kadar uzanan bir ticaretin hammaddesini oluşturuyor. Orman Genel Müdürlüğünün verilerine göre 2023 yılında 2 bin 220 ton meşe palamudu üretildi. Sektörün ülke ekonomisine katkısı 3 milyon doları aştı.
2026 yılında Frontiers in Sustainable Food Systems dergisinde yayımlanan araştırma, bu ticaretin bilinmeyen yönlerini ortaya koydu. Uşak ve Denizli ağırlıklı yürütülen çalışmada orman köylüleri, aracılar, ormancılık yetkilileri ve gıda araştırmacılarıyla görüşüldü.
ÜÇ KİŞİ BİR TON TOPLAYABİLİYOR
Araştırmada görüşülen bir aracı, uygun koşullarda üç kişilik bir ailenin günde yaklaşık bir ton meşe palamudu toplayabildiğini anlattı. Ancak toplanan miktar doğrudan kazanç anlamına gelmiyor. Alım fiyatları, ürünün kalitesi ve satış koşulları geliri belirliyor.
Uşak’ın Sivaslı ilçesine bağlı Eldeniz köyündeki toplayıcılar, farklı alım noktalarında kendilerine sunulan fiyatların değişebildiğini belirtti. Araştırmacılar, üreticilerin fiyat şeffaflığı ve pazarlık gücü konusunda sorunlar yaşadığını kaydetti.
PALAMUTTAN DERİ İŞLEME MADDESİ ÜRETİLİYOR
Meşe palamudunun ticari değerinin önemli bir bölümü içerdiği tanenlerden geliyor. Türkiye’de palamuttan elde edilen valeks, özellikle büyükbaş hayvan derilerinin işlenmesinde kullanılan bitkisel bir tabaklama maddesi.
Orman Genel Müdürlüğüne göre valeks, dünyada yalnızca Türkiye’de üretiliyor. Dericiliğin yanı sıra tekstil, yapıştırıcı ve boya sanayisinde de değerlendiriliyor.
Palamutun işlenmesinden geriye kalan küspe ise biyoyakıt ve organik gübre olarak kullanılabiliyor.
TÜRKİYE’DEN AVRUPA’YA İHRAÇ EDİLİYOR
Uluslararası ticaret kayıtlarında Türkiye’den Belçika ve Meksika’ya yapılan valeks sevkiyatları da bulunuyor. Haziran 2024 tarihli iki kayıtta Belçika’ya gönderilen 23 ton ürünün değeri yaklaşık 47 bin dolar, Meksika’ya gönderilen 36 tonluk sevkiyatın değeri ise yaklaşık 78 bin dolar olarak bildirildi.
Bu işlemler üzerinden hesaplandığında ihracat birim değeri kilogram başına yaklaşık 2,05–2,16 dolar arasında değişiyor. Rakamlar işlenmiş valekse ait; ormandan toplanan ham palamudun satış fiyatını göstermiyor.
YURT DIŞINDA FİYATLAR DEĞİŞİYOR
Uluslararası tarım ticareti platformu Tridge’in Temmuz 2026 verilerinde ham meşe palamudu işlemleri için kilogram başına ortalama 0,94 dolarlık birim fiyat bildiriliyor. Ancak ürünün türü, kalitesi ve alıcı ülke fiyat üzerinde belirleyici.
Türkiye’deki toplayıcıların 2026 yılında kilogram başına ne kadar kazandığına ilişkin ülke genelini temsil eden güncel ve doğrulanmış bir fiyat bulunmuyor.
PALAMUTTAN UN DA YAPILABİLİYOR
2026 tarihli bilimsel araştırmanın üzerinde durduğu bir başka alan ise meşe palamudunun gıdaya dönüştürülmesi. Araştırmacılara göre palamuttan un ve farklı gıda ürünleri üretmek mümkün. Ancak Türkiye’de bu pazar henüz küçük ölçekli ve gelişme aşamasında.
Gıda üretiminde kullanılacak palamutların türüne uygun şekilde işlenmesi, acılığa neden olan tanenlerin gerektiği ölçüde uzaklaştırılması ve gıda güvenliği koşullarının sağlanması gerekiyor.
HASAT SONBAHARDA YAPILIYOR
Palamut meşesinin meyveleri sonbaharda olgunlaşıyor. Ancak deri sanayisinde kullanılan tanen bakımından zengin kısımlar için hasat, tam olgunlaşmadan önce ağustos ve eylül aylarında da yapılabiliyor.
Orman Genel Müdürlüğü, 2022–2026 Meşe Palamudu Eylem Planı kapsamında üretim alanlarını genişletmeyi ve toplama sırasında oluşan değer kayıplarını azaltmayı hedefliyor. Devlet ormanlarında ticari toplama yapmak isteyenlerin ilgili Orman İşletme Müdürlüğünden gerekli izinleri alması gerekiyor.
Yorumlar